19. Yüzyıla Ait Bir Mizah Risalesi: “Tebessüm yâhûd Güzel Eğlence”
Abstract
Hayatın gülünç, aksak ve çelişkili yanlarını yansıtarak insanı düşündürme, eğlendirmeveya güldürme maksadıyla kaleme alınan ürünler, mizah türü içerisinde yer almaktadır.Mizah, insanı gülmeye yönelten resim, yazı, minyatür, oyun, karikatür ve konuşma gibiçeşitli yollarla gerçekleştirilmektedir. Bu tür mizahî ürünlerin en başında latife/fıkragelmektedir. Ayrıca dinleyiciye/okuyucuya verilmek istenen mesajı aktarmak için başvurulanyöntemlerden biri de hikâye tarzı metinlere başvurmaktır. Bu şekilde farklıolay, durum ve kişiler üzerinden kıssadan hisse aktarımı gerçekleştirilir. Çalışmamızınkonusu, “Tebessüm yâhûd Güzel Eğlence” isimli mizah risalesi serisidir. Bu eser,Mahmûd Şâkir tarafından H.1299 [M.1881/1882] yılında, tespit edebildiğimiz kadarıyladört sayısı hâlinde yayınlanmıştır. Risalelerin ilk sayfalarında naşiri tarafından “İhtâr”başlığıyla bir açıklama bölümü yer almaktadır. Dört risalede toplam 145 fıkra ve 23hikâye bulunmaktadır. Fıkra ve hikâyeler belirli bir konu üzerinde yoğunlaşmayıp farklımuhtevalara sahiptir. Bu yazıda ilk önce konuya giriş mahiyetinde bilgi verdikten sonrayazar ve adı geçen risaleler tanıtılacak, ardından içerisinde yer alan metinler şekil,muhteva ve üslup yönünden incelenecek ve fıkraların tasnifi yapılacaktır. Çalışmanınsonunda ise risalelerdeki metinlerin ilmî neşri sunulacaktır.