BALIKESİR'DE SERBEST CUMHURİYET FIRKASI'NINTEŞKİLATLANMASI VE BELEDİYE SEÇİMLERİ (1930)
Abstract
Bu makalede, Cumhuriyet döneminde Terakki Perver Cumhuriyet Fırkası'ndan sonra kurulan ve ikinci demokrasi deneyimi olan Serbest Cumuriyet Fırkası'nın Balıkesir vilayetindeki teşkilatlanması ve 1930'da yapılan belediye seçimleri ele alınmıştır. Öncelikle, SCF'nin teşkilatlanma öncesinde ve teşkilatlandığı sırada Balıkesir vilayetinin sosyo- ekonomik yapısı değerlendirilmiştir. Bahsi geçen yıllarda, zeytin, tütün gibi ihracat ürünleri ile geçimini sağlayan Balıkesir halkının zor durumda olduğu görülmektedir. Özellikle köylü, üzerine düşen vergileri ödemekte zorlanmakta, Ziraat Bankasından tarımsal faaliyetlerini sürdürmekte gerekli olan krediyi alamamaktadır. Ayrıca, vilayet halkınının devlet memurlarından da bazı şikayetlerinin olduğu anlaşılmaktadır. Memurların görevlerindeki bazı suistimalleri mahalli basın kaynaklarında yer almıştır. Hükümetin başta sıtma olmak üzere bulaşıcı hastalıklarla mücadelede yetersiz kaldığı görülmektedir. Söz konusu şikayet konularının SCF'nin Balıkesir' de siyasi teveccüh görmesinde önemli bir etken olduğu söylenebilir. SCF lideri Fethi Okyar, çıktığı Ege gezisinde Balıkesir'de bir miting düzenlemiştir. Balıkesir halkının mitinge olan yoğun katılımı SCF'nin bu ildeki siyasi ağırlığını göstermesi bakımından anlamlıdır. SCF lideri konuşmasında, ağırlıklı olarak yukarıda dile getirilen halkın hükümetten şikayetçi olduğu konuları ele almnıştır. SCF Balıkesir'de hızlı bir şekilde teşkilatlanmıştır. Sadece şehir merkezinde değil aynı zamanda ilçelerde ve köylerde de teşkilatlanma çalışmaları yaptığı anlaşılmaktadır. Bu çalışmalar sırasında CHF'nin muhalefeti hatta yer yer engelemeleri ile de karşılamıştır. Diğer Batı Anadolu vilayetlerinde olduğu gibi Balıkesir'de de 1930 belediye seçimlerinde yolsuzluk ve usulsüzlükler olduğu vakıa'dır. CHF lilerle SCF üyeleri arasında yaşanan tartışmalardan sonra SCF seçimlere katılmaktan vazgeçmiştir. Bilindiği gibi Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın feshinden sonra Menemen olayı meydana gelmiştir. Olaydan sonra Örfi idare ilan edilen illerden birisi de Balıkesir'dir. Balıkesir vilayetinde, SCF ile Menemen olayı arasında bir ilişki var mıdır? Olaydan sonra tutuklananlar olmuş mudur? Makale'de bu soruların da cevabı aranmaya çalışılmıştır.